هیپرآکوسیس (Hyperacusis) یا به بیان ساده تر ، عدم تحمل صدا ، یکی از اختلالات شگفت انگیز و پیچیده سیستم شنوایی است که زندگی افراد مبتلا را دگرگون می کند. این عارضه در اثر بروز اختلالی در مسیرهای مرکزی پردازش شنوایی ایجاد می شود و باعث می شود فرد نسبت به صداهایی که برای دیگران عادی و حتی غیر قابل توجه هستند ، حساسیت شدید و دردناکی نشان دهد. در واقع ، مغز این افراد در تنظیم حجم و شدت سیگنال های صوتی دچار مشکل شده و صداهای معمولی را با بلندی و شدتی غیر قابل تحمل درک می کند که نیاز به بررسی توسط جراح گوش دارد.
علت های اصلی اختلال عدم تحمل صدا
علل احتمالی بیش شنوایی مختلف است. پرشنوایی گاهی به عنوان علامتی از برخی بیماری ها دیده می شود. از جمله شرایط مرتبط می توان به میگرن ، سندرم پس از ضربه مغزی ، بیماری لایم ، سندرم ویلیامز و فلج بل اشاره کرد. همچنین افرادی که در پردازش حسی دچار مشکل هستند ، مانند مبتلایان به اختلال طیف اوتیسم ، بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند. در برخی موارد نیز هایپراکوزیس پس از جراحی گوش بروز می کند و نیازمند ارزیابی تخصصی توسط پزشک است. برخی از مهم ترین دلایل فیزیکی و محیطی عبارتند از:
- ضربه به سر: آسیب های ناشی از تصادفات یا سقوط می تواند سیستم عصبی شنوایی را تحت تاثیر قرار دهد.
- آسیب های دارویی و شیمیایی: مصرف برخی داروهای اتوتوکسیک (سمی برای گوش) یا مواد شیمیایی خاص می تواند به سیستم شنوایی آسیب بزند.
- عفونت های ویروسی: عفونت گوش به ویژه گوش داخلی ، می تواند باعث التهاب و اختلال در عملکرد عصب شنوایی شوند.
- بیماری لایم: این بیماری عفونی که از طریق کنه منتقل می شود ، می تواند علائم مختلفی از جمله حساسیت صوتی را ایجاد کند.
- اختلالات مفصل فکی ، گیجگاهی (TMJ): مشکلات فک و مفصل آن نزدیک به سیستم شنوایی ، گاهی منجر به بروز علائم همپوشانی مانند هیپرآکوسیس می شود.
تاثیر هیپرآکوسیس بر زندگی روزمره
شیوع و آمار بیماری
برخلاف تصور عموم ، هیپرآکوسیس یک اختلال نادر است. آمارها نشان می دهند که شیوع این بیماری حدود یک نفر در هر پنجاه هزار نفر است. این عارضه محدود به سن خاصی نیست و می تواند در سنین مختلف ، در کودکان یا بزرگسالان و در یک گوش یا هر دو گوش بروز کند. با این حال ، آگاهی از وجود آن می تواند در تشخیص زودهنگام و کاهش رنج بیمار موثر باشد.
اثرات پرشنوایی (هایپراکوزیس) چیست؟
پرشنوایی یا هایپراکوزیس نوعی اختلال در تحمل صداست که در آن فرد نسبت به صداهای معمولی محیط حساسیت بیشازحد نشان می دهد. برخی افراد فقط کمی حساس تر از حد معمول هستند و این موضوع تأثیر جدی بر زندگی روزمره آن ها ندارد؛ اما در موارد شدیدتر ، شنیدن صداهای عادی می تواند تمرکز فرد را مختل کرده و موجب اضطراب ، تنش یا حتی عصبانیت شود. در بعضی مبتلایان ، ترس از شنیدن صداهای روزمره به حدی می رسد که از حضور در محیط های اجتماعی یا فعالیت های عادی اجتناب می کنند. این دوری از صداها ممکن است به مرور زمان حساسیت سیستم شنوایی را بیشتر کرده و مشکل را تشدید کند.
تحمل شنیداری (Sound Tolerance) چگونه عمل می کند؟
سیستم شنوایی انسان دارای دامنه پویای وسیعی است و می تواند صداهای بسیار ضعیف مانند خش خش برگ ها را تشخیص دهد و در عین حال صداهای بلند مانند موسیقی در یک محیط شلوغ را نیز تحمل کند. آستانه درد شنوایی معمولاً در حدود ۱۲۰ دسی بل است؛ سطحی مشابه صدای برخاستن جت. با این حال ، پیش از رسیدن به این حد ، سطحی از صدا وجود دارد که برای هر فرد حداکثر بلندی خوشایند محسوب می شود و این مقدار در افراد مختلف متفاوت است.
تحمل صدا می تواند تحت تأثیر شرایط روحی و جسمی تغییر کند؛ برای مثال زمانی که فرد خسته یا مضطرب است ، صداهایی که قبلاً عادی بوده اند ممکن است آزاردهنده شوند. برخی صداهای خاص مانند کشیده شدن ناخن روی تخته ، چکه کردن آب یا ضربه مداوم خودکار روی میز ، حتی در افراد سالم نیز احساس ناخوشایندی ایجاد می کند. اما در مبتلایان به هایپراکوزیس ، این حساسیت فراتر از حد طبیعی بوده و عملکرد روزانه آن ها را مختل می کند.
ارتباط هیپرآکوسیس با اختلالات عصبی و روان
جالب است بدانید که عدم تحمل صدا می تواند با سایر اختلالات عصبی و روانشناختی نیز همراه باشد. تحقیقات نشان داده اند که شیوع این بیماری در افراد مبتلا به شرایط زیر بیشتر است:
- برخی از انواع تشنج ها و صرع
- افسردگی و اضطراب شدید
- وابستگی دارویی به دیازپام
- سردردهای میگرنی
- بیماری تی ساکس (Tourette Syndrome)
- سندرم خستگی مزمن
تشخیص دقیق هیپرآکوسیس
تشخیص این اختلال نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص گوش و حلق و بینی (ENT) است. پزشک با بررسی سوابق بیماری و انجام ارزیابی کامل شنوایی و اودیولوژی (شنوایی سنجی) ، وضعیت بیمار را بررسی می کند. نکته مهم این است که در هیپرآکوزیس خالص ، اودیومتری بیمار معمولاً طبیعی است و کاهش شنوایی وجود ندارد. این موضوع این بیماری را از حالتی به نام رکروتمان (Recruitment) متمایز می کند.
تفاوت هیپرآکوسیس با رکروتمان
بسیاری از افراد کاهش شنوایی و عدم تحمل صدا را یکی می دانند ، اما در پزشکی این دو متفاوتند. اگر فردی همزمان دچار کاهش شنوایی (مثلاً نمی شنود صداهای زیر ۵۰ دسی بل) و حساسیت به صداهای بلند ( آزار از صداهای بالای ۸۰ دسی بل ) باشد ، به آن رکروتمان گفته می شود. در این حالت ، محدوده دینامیکی شنوایی فرد باریک شده است. اما در هیپرآکوسیس ، شنوایی در محدوده نرمال است ، اما مغز صداهای معمولی را بسیار بلند و آزاردهنده پردازش می کند.
روش های درمان و مدیریت هیپرآکوسیس
متاسفانه، درمان قطعی و اختصاصی مانند جراحی یا داروی خاصی برای هیپرآکوسیس وجود ندارد. با این حال ، روش های موثری برای مدیریت و کاهش علائم وجود دارد که کیفیت زندگی بیمار را بهبود می بخشد.
صدا درمانی (TRT)
اصلی ترین و موثرترین روش درمان ، صدا درمانی یا تربیت بازپذیری صدا (TRT) است. این درمان معمولاً یک فرآیند طولانی مدت است که حدود یک سال طول می کشد. در این روش ، با استفاده از وسیله ای شبیه به سمعک که در گوش قرار می گیرد ، صدای مداوم و خاصی ( معمولاً صدای سفید یا صورتی ) با حجم بسیار پایین تولید می شود. هدف این درمان ، آموزش مجدد مغز برای عادت کردن به صداها و افزایش آستانه تحمل صوتی است.
مراقبت های حمایتی
علاوه بر صدا درمانی ، حمایت روانشناختی و مشاوره می تواند به بیمار در مقابله با استرس و افسردگی ناشی از بیماری کمک کند. همچنین ، پرهیز از محیط های بسیار پر سر و صدا و استفاده از محافظ گوش در شرایط ضروری ، توصیه می شود.
همپوشانی با وزوز گوش
هیپرآکوزیس اغلب با بیماری وزوز گوش ( صدای زنگ در گوش ) همراه است. گاهی اوقات این دو مشکل همزمان بروز می کنند و گاهی یکی مقدم بر دیگری ظاهر می شود. وجود هر دو عارضه می تواند درد و رنج بیمار را دو چندان کند ، اما خوشبختانه اصول درمانی آن ها مشابه است و صدا درمانی می تواند به کاهش هر دو علامت کمک کند. در نهایت ، اگر احساس می کنید صداهای محیطی شما را آزار می دهند و تحمل آن ها برایتان دشوار شده است ، مراجعه به متخصص شنوایی شناسی اولین قدم برای بازگشت به زندگی آرام است.
